Zawał serca jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia i warto regularnie przypominać o objawach i konieczności szybkiego reagowania. Rokowanie pacjenta zależy między innymi od czasu, jaki upłynie od pojawienia się objawów do rozpoczęcia specjalistycznego leczenia. Dlatego kluczowe znaczenie ma zarówno znajomość sygnałów ostrzegawczych, jak i prawidłowa reakcja.

Czym jest zawał serca?

Zawał mięśnia sercowego najczęściej rozwija się w wyniku nagłego ograniczenia lub zamknięcia przepływu krwi przez tętnicę wieńcową. Prowadzi to do niedokrwienia, a następnie uszkodzenia fragmentu mięśnia sercowego.

Im wcześniej pacjent otrzyma właściwą pomoc, tym większa jest szansa na ograniczenie obszaru uszkodzenia serca oraz zmniejszenie ryzyka poważnych powikłań. Z tego względu objawów sugerujących ostry zespół wieńcowy nie należy obserwować w domu ani odkładać kontaktu z zespołem ratownictwa medycznego.

Najczęstsze objawy zawału serca

Najbardziej charakterystycznym objawem jest nagły dyskomfort w klatce piersiowej. Pacjenci mogą opisywać go jako ucisk, gniecenie, ciężar lub pieczenie za mostkiem, ból promieniujący do ramienia, barku, szyi, żuchwy albo pleców, dolegliwość utrzymującą się pomimo odpoczynku lub nawracającą w krótkich odstępach.

Bólowi mogą towarzyszyć również duszność lub uczucie braku powietrza, zimne poty i bladość skóry, nagłe osłabienie, zawroty głowy lub uczucie zbliżającego się omdlenia, nudności i wymioty, kołatanie serca, silny niepokój.

Wystąpienie takich objawów nie przesądza samodzielnie o rozpoznaniu zawału, ale wymaga pilnej oceny medycznej. Rozpoznanie stawia się na podstawie całego obrazu klinicznego, badania elektrokardiograficznego oraz oznaczenia markerów uszkodzenia mięśnia sercowego, w szczególności troponin.

Objawy nie zawsze są charakterystyczne

Zawał serca nie u każdego pacjenta przebiega w taki sam sposób. U części osób obraz kliniczny może być mniej typowy, a ból w klatce piersiowej słabo nasilony lub nieobecny.

Dotyczy to zwłaszcza osób starszych, pacjentów z cukrzycą oraz części kobiet. Na pierwszy plan mogą wysuwać się wówczas duszność, znaczne osłabienie, pogorszenie tolerancji wysiłku, nudności, dolegliwości przypominające niestrawność, zawroty głowy lub omdlenie.

Ból w klatce piersiowej pozostaje częstym objawem również u kobiet, jednak mogą mu towarzyszyć mniej swoiste dolegliwości. Ich błędna interpretacja może prowadzić do opóźnienia wezwania pomocy.

Co zrobić w przypadku podejrzenia zawału?

Jeżeli objawy mogą wskazywać na zawał serca należy bezwzględnie przerwać wysiłek fizyczny i pozostać w bezpiecznej pozycji. Natychmiast należy wezwać pomoc i skorzystać w tym celu z numeru 999 lub 112. Trzeba opisać dyspozytorowi występujące objawy, stan pacjenta i odpowiedzieć na niezbędne pytania, a dalej postępować zgodnie z instrukcjami.

Nie czekaj, aż objawy samoistnie ustąpią.

Jeżeli osoba poszkodowana straci przytomność i nie oddycha prawidłowo, należy ponownie powiadomić służby ratunkowe, rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową i jeśli jest dostępny, zastosować automatyczny defibrylator zewnętrzny AED zgodnie z jego poleceniami.

Świadomość objawów jest częścią profilaktyki

Edukacja kardiologiczna nie ogranicza się do informacji o diecie, aktywności fizycznej czy kontroli ciśnienia tętniczego. Równie ważna jest umiejętność rozpoznania stanu nagłego i podjęcia właściwego działania. W przypadku podejrzenia zawału czas ma zasadnicze znaczenie. Szybkie wezwanie pomocy zwiększa szansę na skuteczne leczenie, ograniczenie uszkodzenia mięśnia sercowego i powrót pacjenta do możliwie pełnej sprawności.