Preparaty roślinne mogą pomagać w określonych dolegliwościach, ale zawarte w nich substancje wpływają na organizm i mogą zmieniać działanie leków. Dla osoby z chorobą serca oznacza to konieczność sprawdzenia, czy wybrany produkt można bezpiecznie połączyć z dotychczasowym leczeniem. Dyskusja o „lex szarlatan” jest okazją, by przypomnieć, jak odróżniać uzasadnione zastosowanie ziół od obietnic, które mogą narazić zdrowie.

Fitoterapia, czyli stosowanie preparatów roślinnych w celach leczniczych, ma swoje miejsce w medycynie. Przykładowo Europejska Agencja Leków wskazuje, że określone leki zawierające olejek miętowy mogą łagodzić skurcze, wzdęcia i ból brzucha, szczególnie w zespole jelita drażliwego. Dowody dotyczą jednak konkretnych preparatów i wskazań. Nie można przenosić ich na dowolną mieszankę ziołową ani na leczenie chorób serca. Część zastosowań roślin opiera się przede wszystkim na wieloletniej tradycji, przy ograniczonych danych z badań klinicznych.

Znaczenie ma również status produktu. Lek roślinny i suplement diety podlegają różnym wymaganiom. Suplement jest środkiem spożywczym przeznaczonym do uzupełniania diety, a jego wprowadzenie do obrotu nie wymaga przeprowadzenia badań klinicznych. Obecność produktu w aptece czy określenie „naturalny” nie potwierdzają jego skuteczności w leczeniu chorób.

U pacjentów kardiologicznych szczególne znaczenie mają interakcje, czyli wzajemny wpływ stosowanych substancji. Preparat roślinny może osłabiać działanie leku, zwiększać ryzyko krwawienia albo wpływać na ciśnienie i rytm serca. Ryzyko zależy od składu, dawki, czasu stosowania oraz całego zestawu przyjmowanych leków. Dotyczy także produktów używanych z powodu dolegliwości niezwiązanych bezpośrednio z sercem.

Warto znać kilka przykładów:

• Dziurawiec może osłabiać działanie m.in. warfaryny, digoksyny, iwabradyny i simwastatyny. W przypadku leków chroniących przed powikłaniami sercowo-naczyniowymi taka interakcja może mieć poważne konsekwencje.
• Miłorząb japoński może zwiększać ryzyko krwawień u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe, w tym warfarynę. Preparat reklamowany na pamięć również wymaga więc sprawdzenia pod kątem leczenia kardiologicznego.
• Lukrecja zawierająca glicyryzynę może powodować zatrzymywanie wody, wzrost ciśnienia, obniżenie stężenia potasu i zaburzenia rytmu serca. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z nadciśnieniem, chorobami serca lub nerek.
• Głóg, często kojarzony ze wspieraniem serca, nie powinien zastępować zaleconego leczenia. Wyniki badań dotyczących niewydolności serca są niejednoznaczne, a dane nie pozwalają uznać go za skuteczne leczenie arytmii czy choroby wieńcowej.

Dyskusja o „lex szarlatan” dotyczy ochrony pacjentów przed niebezpiecznymi praktykami i odciąganiem od diagnostyki oraz skutecznego leczenia. W sierpniu 2026 roku nowelizacja ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta została skierowana przed podpisaniem do Trybunału Konstytucyjnego. Ministerstwo Zdrowia podkreślało, że celem regulacji jest przeciwdziałanie szkodliwym praktykom, a sama działalność związana z oferowaniem ziół nie powinna być z nimi utożsamiana.

Dla pacjenta sygnałem ostrzegawczym powinny być obietnice wyleczenia ciężkiej choroby bez wiarygodnych dowodów, zapewnienia o całkowitym braku działań niepożądanych oraz namawianie do odstawienia leków lub rezygnacji z badań. Poczucie poprawy po zastosowaniu preparatu nie wystarcza do oceny, czy choroba serca jest prawidłowo leczona.

Przed rozpoczęciem stosowania ziół pokaż lekarzowi lub farmaceucie nazwę produktu, pełny skład i planowaną dawkę. Przygotuj też listę wszystkich przyjmowanych leków, suplementów i regularnie stosowanych mieszanek ziołowych. Dzięki temu można ocenić konkretną kombinację preparatów. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne podkreśla znaczenie takiej rozmowy, szczególnie u osób z niewydolnością serca.

Nie zmieniaj samodzielnie leczenia kardiologicznego. Nowe kołatania serca, zawroty głowy czy narastające obrzęki wymagają oceny medycznej. Silny lub utrzymujący się ból w klatce piersiowej, nagła nasilona duszność albo utrata przytomności są wskazaniem do wezwania pomocy.

Rozsądne korzystanie z fitoterapii zaczyna się od sprawdzenia dowodów i bezpieczeństwa konkretnego preparatu. Pacjent powinien wiedzieć, jaki efekt jest możliwy, jakie są ograniczenia i czy produkt pasuje do jego leczenia.